Mở đầu
Ốm phải nghỉ làm, lương tháng đó có bị cắt hết không? Câu trả lời ngắn gọn: không — nếu bạn đang đóng BHXH bắt buộc, quỹ BHXH trả thay cho bạn 75% tiền lương đóng BHXH trong thời gian nghỉ ốm, theo chế độ ốm đau tại Điều 41 đến Điều 49 Luật BHXH 2024 (Luật số 41/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2025).
Có một thay đổi lớn nhiều người chưa biết: từ ngày 01/7/2025, Luật BHXH 2024 đã bỏ quy định nghỉ tối đa 180 ngày cho bệnh cần chữa trị dài ngày — thay vào đó, mọi trường hợp ốm đau đều tính thời gian hưởng theo số năm đóng BHXH (30, 40 hoặc 60 ngày/năm), hết thời gian này mà vẫn phải điều trị thì mức hưởng giảm xuống 65%, 55% hoặc 50%. Bài viết này giải thích rõ ai được hưởng, được nghỉ bao nhiêu ngày, tiền trợ cấp tính thế nào, hồ sơ gồm những gì và bao lâu thì nhận được tiền — kèm lưu ý quan trọng cho người đang đóng BHXH tự nguyện.
1. Ai được hưởng chế độ ốm đau — và ai không được?
Chỉ người đóng BHXH bắt buộc mới có chế độ ốm đau
Chế độ ốm đau là một trong các chế độ của BHXH bắt buộc (khoản 2 Điều 4 Luật BHXH 2024), gồm: ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động — bệnh nghề nghiệp. Đối tượng được hưởng theo khoản 1 Điều 41 gồm người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, cán bộ, công chức, viên chức, người quản lý doanh nghiệp, người hoạt động không chuyên trách ở xã, thôn, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, và lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động từ đủ 12 tháng trở lên.
Người đang đóng BHXH tự nguyện không có chế độ ốm đau — BHXH tự nguyện chỉ gồm hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng/con. Đây là hiểu lầm rất phổ biến: nhiều người đóng BHXH tự nguyện hàng tháng vẫn tưởng ốm nằm viện sẽ được quỹ BHXH trả tiền. Chi tiết đã phân tích tại bài đóng BHXH tự nguyện có được hưởng chế độ ốm đau không. Nếu bạn đang đóng tự nguyện và muốn có tiền hỗ trợ khi ốm đau, cách thực tế nhất là duy trì thẻ BHYT hộ gia đình để được chi trả chi phí khám chữa bệnh — đăng ký ngay tại muabhyt.vn/dang-ky-bhyt.
6 trường hợp được hưởng (khoản 1 Điều 42)
Bạn được hưởng chế độ ốm đau khi nghỉ việc thuộc một trong 6 trường hợp sau:
- Điều trị khi mắc bệnh mà không phải bệnh nghề nghiệp.
- Điều trị khi bị tai nạn mà không phải là tai nạn lao động.
- Điều trị khi bị tai nạn trên đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc hoặc từ nơi làm việc về nơi ở, theo tuyến đường và thời gian hợp lý.
- Điều trị, phục hồi chức năng khi thương tật, bệnh tật tái phát do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
- Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của pháp luật.
- Chăm sóc con dưới 07 tuổi bị ốm đau.
3 nhóm không được hưởng (khoản 2 Điều 42)
- Tự gây thương tích, tự gây tổn hại cho sức khỏe của bản thân.
- Sử dụng chất ma túy, tiền chất ma túy (trừ trường hợp dùng thuốc tiền chất hoặc thuốc dạng phối hợp có chứa tiền chất theo chỉ định của bác sĩ).
- Thời gian nghỉ ốm trùng với thời gian nghỉ phép, nghỉ lễ, nghỉ việc hưởng nguyên lương theo quy định khác, hoặc đang nghỉ thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe. Nói cách khác, cùng một ngày nghỉ chỉ được hưởng một chế độ — không cộng dồn.
2. Được nghỉ hưởng chế độ ốm đau tối đa bao nhiêu ngày?
Thời gian hưởng tính theo ngày làm việc, không kể ngày nghỉ lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần (Điều 43 Luật BHXH 2024). Số ngày tối đa trong một năm phụ thuộc vào thời gian bạn đã đóng BHXH và điều kiện làm việc:
| Điều kiện làm việc | Đóng BHXH dưới 15 năm | Đóng từ đủ 15 đến dưới 30 năm | Đóng từ đủ 30 năm trở lên |
|---|---|---|---|
| Làm việc trong điều kiện bình thường | 30 ngày/năm | 40 ngày/năm | 60 ngày/năm |
| Làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc ở vùng đặc biệt khó khăn | 40 ngày/năm | 50 ngày/năm | 70 ngày/năm |
Điểm thay đổi lớn nhất so với luật cũ: người mắc bệnh cần chữa trị dài ngày không còn được nghỉ riêng tới 180 ngày. Theo Luật BHXH 2014, bệnh dài ngày được hưởng tối đa 180 ngày tính cả ngày lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần. Từ ngày 01/7/2025, Luật BHXH 2024 bỏ hẳn quy định này — người mắc bệnh dài ngày cũng chỉ được hưởng mức 75% trong đúng số ngày ở bảng trên, hết số ngày đó mà vẫn phải điều trị thì tiếp tục được hưởng nhưng ở mức thấp hơn (xem mục 3). Đây là điểm nhiều người đang điều trị dài ngày cần lưu ý để không tính sai tiền trợ cấp của mình.
Nghỉ chăm con ốm: 20 ngày hoặc 15 ngày cho mỗi con (Điều 44)
Khi con dưới 07 tuổi bị ốm, cha hoặc mẹ đang đóng BHXH bắt buộc được nghỉ chăm con và hưởng chế độ ốm đau, tối đa trong một năm cho mỗi con:
- 20 ngày làm việc nếu con dưới 03 tuổi.
- 15 ngày làm việc nếu con từ đủ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi.
Nếu cả cha và mẹ cùng tham gia BHXH bắt buộc thì mỗi người được hưởng riêng theo mức trên — tức một gia đình có thể có tối đa 40 ngày nghỉ chăm một con nhỏ dưới 3 tuổi trong năm nếu cả hai cùng nghỉ. Thời gian nghỉ chăm con tính theo ngày làm việc thực tế, không kể ngày lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần.
Nghỉ ốm có làm mất quyền lợi BHYT không? Không. Người lao động nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì tháng đó người lao động và công ty không phải đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động — bệnh nghề nghiệp, nhưng vẫn được hưởng quyền lợi BHYT khi đi khám chữa bệnh. Đây là quy định tại khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024 và Quyết định 595/QĐ-BHXH. Ngoại lệ duy nhất: tháng đầu tiên đi làm hoặc tháng đầu tiên trở lại làm việc mà nghỉ ốm từ 14 ngày trở lên thì vẫn phải đóng BHXH của tháng đó (khoản 6 Điều 33). Trong thời gian nghỉ ốm dài ngày, bạn vẫn nên kiểm tra giá trị sử dụng của thẻ BHYT để chắc chắn thẻ còn hiệu lực khi cần dùng — cách tra cứu đã có tại hướng dẫn tra cứu giá trị sử dụng thẻ BHYT bằng CCCD của muabhyt.vn.
3. Mức hưởng trợ cấp ốm đau 75%: cách tính và ví dụ
Công thức tính (Điều 45 Luật BHXH 2024)
Mức hưởng trợ cấp ốm đau tính theo tháng, căn cứ vào tiền lương tháng đóng BHXH của tháng liền kề trước tháng nghỉ việc hưởng chế độ. Trường hợp nghỉ ốm ngay trong tháng đầu tiên tham gia BHXH hoặc tháng đầu tiên tham gia trở lại thì lấy tiền lương đóng BHXH của chính tháng đó.
- Mức hưởng một tháng = 75% × tiền lương tháng đóng BHXH của tháng liền kề.
- Mức hưởng một ngày = mức hưởng một tháng ÷ 24 ngày.
- Tổng tiền hưởng = mức hưởng một ngày × số ngày nghỉ việc được hưởng chế độ.
Một điểm mới có lợi cho người lao động: nghỉ ốm không trọn ngày cũng được tính — nghỉ dưới nửa ngày tính là nửa ngày, nghỉ từ nửa ngày trở lên tính là một ngày. Trước đây, nghỉ nửa ngày đi khám thường không được tính chế độ.
Ví dụ 1: ốm thông thường
Chị A đóng BHXH với mức lương 12.000.000 đồng/tháng, đã đóng BHXH 8 năm, nghỉ ốm 10 ngày làm việc trong tháng.
- Mức hưởng một tháng = 12.000.000 × 75% = 9.000.000 đồng.
- Mức hưởng một ngày = 9.000.000 ÷ 24 = 375.000 đồng.
- Tổng tiền trợ cấp = 375.000 × 10 = 3.750.000 đồng.
Chị A đã đóng dưới 15 năm nên được nghỉ tối đa 30 ngày/năm với mức 75% — 10 ngày này mới dùng 1/3 hạn mức của năm.
Ví dụ 2: chăm con ốm
Anh B đóng BHXH với mức lương 10.000.000 đồng/tháng, nghỉ 5 ngày làm việc để chăm con 2 tuổi bị ốm.
- Mức hưởng một ngày = (10.000.000 × 75%) ÷ 24 = 312.500 đồng.
- Tổng tiền trợ cấp = 312.500 × 5 = 1.562.500 đồng.
Anh B còn được nghỉ thêm tối đa 15 ngày nữa trong năm để chăm con (tổng 20 ngày/năm cho con dưới 3 tuổi).
Hết thời gian hưởng 75% mà vẫn phải điều trị thì sao?
Nếu bạn đã nghỉ hết số ngày ở bảng mục 2 mà vẫn cần tiếp tục điều trị (thường gặp ở bệnh dài ngày), bạn vẫn tiếp tục được hưởng chế độ ốm đau nhưng ở mức thấp hơn theo khoản 3 Điều 45:
| Thời gian đã đóng BHXH bắt buộc | Mức hưởng sau khi hết thời gian 75% |
|---|---|
| Từ đủ 30 năm trở lên | 65% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH |
| Từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm | 55% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH |
| Dưới 15 năm | 50% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH |
Ví dụ 3: chị A ở ví dụ 1 (đóng 8 năm, lương đóng 12.000.000 đồng) mắc bệnh dài ngày, đã nghỉ hết 30 ngày với mức 75%. Từ ngày thứ 31 trở đi, mức hưởng của chị là 50% × 12.000.000 = 6.000.000 đồng/tháng, tức 250.000 đồng/ngày. Nếu nghỉ thêm 10 ngày thì nhận thêm 2.500.000 đồng. So với luật cũ (180 ngày đều hưởng 75%), mức này thấp hơn — nhưng vẫn là khoản hỗ trợ đáng kể trong thời gian điều trị dài.

4. Dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau (Điều 46)
Sau một đợt ốm dài, nhiều người đi làm lại khi sức khỏe chưa hồi phục hẳn. Luật BHXH 2024 có riêng chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau để hỗ trợ trường hợp này:
Điều kiện: bạn đã nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau từ đủ 30 ngày trở lên trong một năm, và trong khoảng thời gian 30 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ ốm mà sức khỏe chưa phục hồi.
Thời gian nghỉ dưỡng sức tối đa trong một năm:
- 10 ngày — đối với người sức khỏe chưa phục hồi sau thời gian ốm đau do mắc bệnh cần chữa trị dài ngày.
- 07 ngày — đối với người sức khỏe chưa phục hồi sau thời gian ốm đau do phải phẫu thuật.
- 05 ngày — đối với các trường hợp khác.
Thời gian nghỉ dưỡng sức tính liên tục, bao gồm cả ngày nghỉ lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần (khác với thời gian nghỉ ốm đau chỉ tính ngày làm việc). Số ngày nghỉ cụ thể do người sử dụng lao động quyết định sau khi tham khảo ý kiến Ban Chấp hành công đoàn cơ sở (nếu có).
Mức hưởng: một ngày nghỉ dưỡng sức được hưởng 30% mức tham chiếu. Mức tham chiếu từ ngày 01/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), nên một ngày dưỡng sức là 2.530.000 × 30% = 759.000 đồng/ngày. Ví dụ nghỉ dưỡng sức 7 ngày sau phẫu thuật thì nhận 759.000 × 7 = 5.313.000 đồng.
Lưu ý: chế độ dưỡng sức chỉ áp dụng khi bạn đã nghỉ ốm từ đủ 30 ngày trở lên trong năm. Nếu đợt ốm của bạn chỉ 5–10 ngày thì dù sức khỏe chưa hồi phục hẳn, bạn cũng không thuộc diện nghỉ dưỡng sức theo chế độ này — hãy trao đổi với công ty về việc sắp xếp công việc nhẹ hoặc nghỉ phép năm.
5. Hồ sơ và thủ tục hưởng trợ cấp ốm đau
Hồ sơ cần chuẩn bị (Điều 47 Luật BHXH 2024)
Tùy hình thức điều trị, hồ sơ gồm bản chính hoặc bản sao của một trong các giấy tờ sau:
Điều trị nội trú (nằm viện):
- Giấy ra viện; hoặc
- Bản tóm tắt hồ sơ bệnh án; hoặc
- Giấy tờ khác chứng minh quá trình điều trị nội trú.
Điều trị ngoại trú (khám rồi về, nghỉ tại nhà):
- Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH (mẫu giấy nghỉ ốm do cơ sở khám chữa bệnh cấp); hoặc
- Bản chính hoặc bản sao giấy ra viện có ghi chỉ định thời gian cần điều trị ngoại trú sau thời gian điều trị nội trú; hoặc
- Bản chính hoặc bản sao bản tóm tắt hồ sơ bệnh án có ghi chỉ định thời gian cần điều trị ngoại trú sau thời gian điều trị nội trú.
Khám chữa bệnh ở nước ngoài: giấy tờ khám chữa bệnh thể hiện tên bệnh, thời gian điều trị do cơ sở khám chữa bệnh ở nước ngoài cấp, kèm bản dịch tiếng Việt được công chứng/chứng thực và được hợp pháp hóa lãnh sự (trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác).
Kinh nghiệm thực tế: giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH là giấy tờ hay bị thiếu nhất — nhiều người khám ngoại trú chỉ lấy đơn thuốc mà quên xin giấy này, đến lúc làm hồ sơ mới phải quay lại bệnh viện xin cấp bổ sung. Hãy xin giấy ngay trong ngày khám, trước khi rời khỏi cơ sở khám chữa bệnh.
Quy trình và thời hạn giải quyết (Điều 48, Điều 49)
| Bước | Ai thực hiện | Thời hạn |
|---|---|---|
| 1. Nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động | Người lao động | Chậm nhất 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc |
| 2. Lập danh sách và nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH | Người sử dụng lao động | Trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ |
| 3. Giải quyết và chi trả trợ cấp ốm đau | Cơ quan BHXH | Trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ từ công ty; nếu không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do |
Với trợ cấp dưỡng sức (Điều 49): công ty lập danh sách nộp cho cơ quan BHXH trong 07 ngày làm việc kể từ ngày người lao động nghỉ dưỡng sức, cơ quan BHXH giải quyết trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận danh sách.
Như vậy, nếu bạn nộp hồ sơ đúng hạn, toàn bộ quy trình từ lúc nộp đến lúc nhận tiền thường mất khoảng 2–3 tuần. Mốc thời gian quan trọng nhất cần nhớ là 45 ngày kể từ ngày đi làm lại — quá hạn này, công ty vẫn có thể tiếp nhận hồ sơ nhưng bạn sẽ phải giải trình lý do nộp muộn, và việc giải quyết có thể bị kéo dài. Hãy nộp hồ sơ ngay trong tuần đầu tiên đi làm lại.
Nếu bạn đang trong thời gian thất nghiệp và muốn giữ liên tục quá trình đóng BHXH để không mất các quyền lợi khác, xem bài thất nghiệp có nên đóng BHXH tự nguyện — nhưng lưu ý, đóng tự nguyện trong lúc thất nghiệp vẫn không tạo ra quyền hưởng chế độ ốm đau.
6. Câu hỏi thường gặp
Đóng BHXH tự nguyện có được hưởng chế độ ốm đau không?
Không. Chế độ ốm đau chỉ có ở BHXH bắt buộc (Điều 41 Luật BHXH 2024). Người đóng BHXH tự nguyện chỉ được hưởng hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng/con. Khi ốm đau, người đóng tự nguyện vẫn được BHYT chi trả chi phí khám chữa bệnh nếu có thẻ BHYT hộ gia đình còn hiệu lực.
Nghỉ ốm 1–2 ngày có được hưởng trợ cấp không?
Có, nếu có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH do cơ sở khám chữa bệnh cấp. Không có số ngày nghỉ tối thiểu — nghỉ 1 ngày cũng được hưởng 1 ngày trợ cấp theo công thức ở mục 3. Điều kiện duy nhất là bạn đang đóng BHXH bắt buộc và có giấy tờ hợp lệ.
Nghỉ ốm có bị trừ phép năm không?
Không. Nghỉ hưởng chế độ ốm đau là nghỉ việc theo chế độ BHXH, hoàn toàn tách biệt với ngày phép năm. Công ty không được trừ phép năm của bạn cho những ngày bạn nghỉ ốm có giấy tờ hợp lệ, và cũng không được trả lương cho những ngày đó (trừ khi có thỏa thuận khác) vì quỹ BHXH đã trả trợ cấp thay.
Mắc bệnh dài ngày, nghỉ quá 30 ngày thì có được hưởng tiếp không?
Có. Hết thời gian hưởng 75% (30/40/60 ngày tùy số năm đóng), bạn vẫn tiếp tục được hưởng ở mức 65%, 55% hoặc 50% tùy thời gian đóng BHXH (khoản 3 Điều 45). Khác với luật cũ, Luật BHXH 2024 không giới hạn tổng số ngày nghỉ — chỉ giảm mức hưởng sau khi hết thời gian 75%.
Quá trình đóng BHXH của tôi có đủ để hưởng ốm đau không, tra cứu ở đâu?
Bạn có thể tra cứu quá trình đóng BHXH của mình trên ứng dụng VssID hoặc Cổng dịch vụ công BHXH Việt Nam — hướng dẫn từng bước đã có tại hướng dẫn tra cứu quá trình đóng BHXH online của muabhyt.vn. Nếu phát hiện quá trình đóng bị thiếu tháng so với thực tế làm việc, hãy phản ánh ngay với công ty để được rà soát trước khi cần dùng đến chế độ.
Nghỉ ốm dài ngày có ảnh hưởng đến thời gian tính hưởng lương hưu sau này không?
Có, ở mức độ nhỏ. Tháng nghỉ ốm từ 14 ngày làm việc trở lên không phải đóng BHXH nên tháng đó không được tính vào thời gian đóng BHXH. Nghỉ ốm vài ngày trong tháng thì tháng đó vẫn đóng BHXH bình thường và vẫn được tính đủ thời gian đóng.
Kết luận
Chế độ ốm đau 2026 theo Luật BHXH 2024 có 3 điểm cốt lõi cần nhớ: mức hưởng 75% tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề, tính theo công thức (lương đóng × 75% ÷ 24) × số ngày nghỉ; thời gian hưởng tối đa 30, 40 hoặc 60 ngày/năm tùy số năm đóng BHXH — và bệnh dài ngày không còn được nghỉ riêng 180 ngày như luật cũ; và thời hạn nộp hồ sơ là 45 ngày kể từ ngày đi làm lại, cơ quan BHXH giải quyết trong 7 ngày làm việc. Người đóng BHXH tự nguyện không có chế độ này — hãy duy trì thẻ BHYT hộ gia đình để được bảo vệ chi phí khám chữa bệnh khi ốm đau.
Nếu bạn nghỉ ốm dài ngày, hãy nhớ xin giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH ngay trong ngày khám, nộp hồ sơ cho công ty trong tuần đầu đi làm lại, và đối chiếu số tiền trợ cấp nhận được với công thức ở mục 3 — nếu thấy thiếu, liên hệ cơ quan BHXH nơi công ty đóng bảo hiểm để được rà soát.
Đội ngũ dichvubhxh.vn tư vấn đầy đủ các chế độ BHXH bắt buộc và tự nguyện cho từng trường hợp: ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất — cùng hệ sinh thái với muabhyt.vn, dịch vụ đăng ký BHYT online, giảm đến 50% khi cả hộ gia đình cùng mua.
Căn cứ pháp lý chính: Điều 4, Điều 33, Điều 41–49 Luật BHXH 2024 (Luật số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025); Nghị định 161/2026/NĐ-CP (mức tham chiếu 2.530.000 đồng từ 01/7/2026); Quyết định 595/QĐ-BHXH (quy trình thu BHXH, BHYT: nghỉ ốm từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng không phải đóng BHXH, BHYT nhưng vẫn hưởng quyền lợi BHYT). Lưu ý: KE-HOACH.md ghi “Điều 25–28 Luật BHXH 2024” theo số điều của Luật BHXH 2014 — chế độ ốm đau trong Luật BHXH 2024 được quy định tại Điều 41–49, bài viết đã hiệu đính theo văn bản gốc.

