Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024 (Luật số 41/2024/QH15) đã được Quốc hội khóa XV thông qua vào ngày 29/6/2024 với tỷ lệ ủng hộ cao (93,42% đại biểu tán thành). Luật này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật BHXH năm 2014 và mang đến nhiều thay đổi đáng kể nhằm cải thiện quyền lợi cho người lao động, đồng thời đảm bảo tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Dưới đây là những điểm nổi bật mà doanh nghiệp và người lao động cần nắm rõ để chuẩn bị cho giai đoạn sắp tới:
1. Không được rút BHXH một lần với người tham gia từ 01/7/2025
Một trong những thay đổi quan trọng nhất của Luật BHXH 2024 là quy định hạn chế rút BHXH một lần. Cụ thể, người lao động bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/7/2025 trở đi sẽ không được rút toàn bộ số tiền BHXH dưới dạng một lần khi nghỉ việc, trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định rõ trong luật. Các trường hợp ngoại lệ bao gồm: người lao động đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đóng đủ 15 năm BHXH, người mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, lao nặng, AIDS…), người định cư ở nước ngoài hoặc người bị giảm khả năng lao động từ 81% trở lên. Đối với những người tham gia BHXH trước ngày 01/7/2025 và có thời gian đóng dưới 20 năm, họ vẫn có thể rút BHXH một lần sau 12 tháng không tiếp tục tham gia, nếu có nhu cầu. Quy định này nhằm khuyến khích người lao động duy trì đóng BHXH để đảm bảo quyền lợi hưu trí lâu dài, tránh tình trạng “rút ngắn hạn, mất dài hạn” như hiện nay, khi hàng triệu người đã chọn rút BHXH một lần trong giai đoạn 2016-2022.
2. Giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu xuống 15 năm
Hiện tại, theo Luật BHXH 2014, người lao động cần đóng tối thiểu 20 năm BHXH để đủ điều kiện hưởng lương hưu. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2025, Luật BHXH 2024 (Điều 64) đã giảm thời gian đóng tối thiểu xuống còn 15 năm. Điều này có nghĩa là người lao động chỉ cần đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên và đạt tuổi nghỉ hưu theo quy định (năm 2025 là 61 tuổi 3 tháng đối với nam và 56 tuổi 8 tháng đối với nữ, tiếp tục tăng dần đến 62 tuổi cho nam vào năm 2028 và 60 tuổi cho nữ vào năm 2035) sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng. Đây là một thay đổi mang tính đột phá, mở rộng cơ hội tiếp cận chế độ hưu trí cho hàng triệu người lao động, đặc biệt là những người làm việc trong khu vực phi chính thức hoặc có thời gian tham gia BHXH không liên tục. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), hiện chỉ khoảng 35% người Việt Nam trong độ tuổi nghỉ hưu được nhận lương hưu, và quy định mới này là bước tiến lớn hướng tới mục tiêu phổ cập an sinh xã hội.
3. Bổ sung cách tính mức hưởng lương hưu hằng tháng
Để phù hợp với việc giảm thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm, Luật BHXH 2024 đã bổ sung cách tính mức hưởng lương hưu mới, đặc biệt áp dụng cho lao động nam có thời gian tham gia BHXH từ 15 năm đến dưới 20 năm (theo điểm b Khoản 1 Điều 66). Cụ thể, với lao động nam đóng đủ 15 năm BHXH, mức lương hưu sẽ bằng 40% bình quân tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH, sau đó tăng thêm 1% cho mỗi năm đóng thêm, và từ năm thứ 20 trở đi sẽ áp dụng mức 45%, tăng 2% mỗi năm cho đến mức tối đa 75%. Trước đây, mức hưởng lương hưu của nam thấp hơn nữ khá nhiều (có thể chênh tới 11,25%), nhưng từ ngày 01/7/2025, khoảng cách này sẽ được thu hẹp xuống còn 5%, đảm bảo công bằng hơn giữa các giới. Ngoài ra, luật còn quy định người lao động đóng BHXH vượt quá số năm yêu cầu sẽ được hưởng thêm trợ cấp hưu trí một lần, với mức 0,5 lần bình quân tiền lương tháng cho mỗi năm vượt, tạo động lực cho người lao động tiếp tục tham gia. Người lao động có thể tham khảo chi tiết cách tính này trên các cổng thông tin chính thức như website của BHXH Việt Nam.
4. Giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội và mở rộng đối tượng thụ hưởng
Luật BHXH 2024 cũng điều chỉnh chính sách trợ cấp hưu trí xã hội nhằm hỗ trợ các nhóm yếu thế. Từ ngày 01/7/2025, độ tuổi tối thiểu để hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ giảm từ 80 tuổi xuống còn 75 tuổi (theo Điều 21). Đặc biệt, đối với người thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo, độ tuổi hưởng trợ cấp được hạ xuống còn 70 tuổi (từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi). Đây là một nỗ lực của Nhà nước nhằm đảm bảo an sinh cho người cao tuổi không có lương hưu hoặc các nguồn thu nhập ổn định. Theo thống kê, Việt Nam hiện đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh, dự kiến đến năm 2030 sẽ có hơn 20% dân số trên 60 tuổi. Việc giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội không chỉ giúp cải thiện đời sống người cao tuổi mà còn giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.
5. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Luật BHXH 2024 đã mở rộng phạm vi đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm cả những người làm việc theo hợp đồng không phải hợp đồng lao động truyền thống nhưng có mối quan hệ trả lương, quản lý và giám sát bởi một bên. Ví dụ, các hợp đồng chuyên gia, hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng hợp tác nếu đáp ứng tiêu chí này sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc. Điều này phù hợp với định nghĩa hợp đồng lao động trong Bộ luật Lao động 2020, nhằm bảo vệ quyền lợi cho nhiều nhóm lao động hơn, đặc biệt là lao động tự do hoặc lao động trong khu vực phi chính thức. Đối với lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, quy định vẫn giữ nguyên: họ phải tham gia BHXH bắt buộc nếu ký hợp đồng lao động từ 12 tháng trở lên với doanh nghiệp tại Việt Nam, trừ các trường hợp được miễn theo thỏa thuận quốc tế.
6. Những lưu ý cho doanh nghiệp và người lao động
Các thay đổi trong Luật BHXH 2024 không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn tác động lớn đến doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần rà soát lại các loại hợp đồng lao động, cập nhật chính sách nhân sự và chuẩn bị ngân sách để đóng BHXH cho các đối tượng mới thuộc diện bắt buộc. Đồng thời, việc hạn chế rút BHXH một lần có thể ảnh hưởng đến tâm lý người lao động, đòi hỏi doanh nghiệp cần truyền thông hiệu quả để họ hiểu rõ lợi ích dài hạn của việc duy trì tham gia BHXH. Người lao động cũng nên chủ động tìm hiểu các quy định mới, đặc biệt là cách tính lương hưu và quyền lợi trợ cấp, để lập kế hoạch tài chính phù hợp cho tương lai.
Kết luận:
Luật BHXH 2024 là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn diện hơn cho người lao động và đảm bảo tính bền vững của quỹ BHXH. Những thay đổi này không chỉ mang lại lợi ích thiết thực mà còn thể hiện cam kết của Chính phủ trong việc cải thiện đời sống người dân, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng. Doanh nghiệp và người lao động cần chuẩn bị kỹ lưỡng để thích nghi với các quy định mới từ ngày 01/7/2025. Nếu bạn cần thêm thông tin chi tiết, hãy tham khảo tại website chính thức của BHXH Việt Nam hoặc liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
